GECE ATLASI Türkiye'de Işığın Tarihi Haritaya dön →

Türkiye'de Işığın Tarihi · Bölüm 4 / 6 · 1970–1990

Köye elektrik

TEK, Keban ve yirmi yılda otuz beş bin köy: kırsalın elektriğe kavuşması.

Yazan: Okuma: ~8 dk

1970'te Türkiye'deki her yüz köyden yalnızca altısında elektrik vardı. Yirmi yıl sonra elektriksiz köy sayısı otuz beşe inmişti.1 Bu, Cumhuriyet tarihinin en hızlı ve en sessiz dönüşümlerinden biri: haritada değil, köy evlerinin içinde gerçekleşti.

1970Türkiye Elektrik Kurumu

1970'te 1312 sayılı kanunla Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kuruldu. Üretim, iletim ve dağıtım belediyeler ile İller Bankası dışında tek bir kurumda toplandı.2 1982'de belediyelerin elektrik tesisleri de TEK'e devredildi.2

Köylere elektrik, 1964–1990Her nokta bir kırsal yerleşim
1964%0,7
Nokta konumları gerçektir (OpenStreetMap ve GeoNames kırsal yerleşimleri, ≈36.000 nokta). Hangi noktanın hangi yıl yandığı temsilîdir: köy bazında elektriklenme tarihi yayımlanmış değil. Yanan noktaların oranı her yıl TEDAŞ serisiyle birebir aynıdır.

Eğri 1975'ten sonra dikleşiyor. 1975'te köylerin yüzde 20,7'si, 1980'de yarısı (yüzde 50,7) elektrikliydi. 1985'te tek bir yılda 4.076 köy elektriğe kavuştu; oran yüzde 84,6'ya sıçradı. 1990'da elektriksiz köy sayısı 35'e inmişti.1

Elektrikli köy ve belde oranı%, 1964–2000
Kaynak: TEDAŞ, 2024 Faaliyet Raporu, Tablo 4. 2014'ten sonra toplam köy sayısındaki düşüş, büyükşehirlerde köylerin mahalleye dönüşmesinden kaynaklanır; oran yüzde yüzde kalmıştır.

9 Eylül 1974Keban

Fırat üzerindeki Keban Barajı'nın santrali 1974'te dört üniteyle işletmeye alındı; kalan dört ünite 1981'de devreye girdi. Toplam kurulu güç 1.330 MW, tasarım üretimi yılda yaklaşık 6,6 milyar kWh.3 1970'te bütün ülkenin kurulu gücü 2.235 MW'tı; tek bir santral bunun yarısından fazlasına denk geliyordu.4

Kurulu güçMW
Kaynak: Karabulut, TEK verileri. 1970'ten 1990'a kurulu güç yedi kattan fazla arttı.

1970–1993Kurumlar

  1. 1312 sayılı kanunla TEK kuruldu: üretim, iletim ve dağıtımda tek yetkili.2
  2. Keban'ın ilk dört ünitesi devreye girdi.3
  3. Belediyelerin elektrik tesisleri TEK'e devredildi.2
  4. 3096 sayılı kanun TEK'in tekelini sona erdirdi; özel şirketlere santral kurma ve işletme yolu açıldı.2
  5. Köylerin yüzde 99,9'u elektrikli.1
  6. TEK, üretim ve iletim için TEAŞ, dağıtım için TEDAŞ olarak ikiye ayrıldı.2

1990'da Türkiye yılda 57,5 milyar kWh elektrik üretiyordu; 1970'in altı buçuk katı.4 Elektrik artık her köyde vardı. Ama o ışığı uzaydan bütün ülke ölçeğinde görebilmek için bir sonraki bölümü beklememiz gerekecek.

Kaynaklar

  1. TEDAŞ (2025). 2024 Yılı Faaliyet Raporu, Tablo 4: Köy Elektrifikasyonunun Yıllar İtibariyle Gelişimi (1964–2023). PDF
  2. Türkiye'de elektriğin tarihi. Vikipedi (Ekim 2026'da erişildi): ilk 154 kV hattı (1952), TEK (1970), 3096 sayılı kanun (1984), TEAŞ–TEDAŞ (1993), 4628 sayılı kanun ve EPDK (2001). Vikipedi
  3. Keban Barajı ve HES: 9 Eylül 1974 işletmeye alma, 1.330 MW, 8 ünite (4'ü 1974, 4'ü 1981). Küre Ansiklopedi; Milliyet (DSİ verileri)
  4. Karabulut, Y. Türkiye'de Elektrik Enerjisi Üretimi. Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 3. Kurulu güç ve üretim tabloları (1925–1990): TEK, Türkiye Elektrik İstatistikleri Özeti 1991. PDF
  5. Kırsal yerleşim noktaları: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL 1.0) ve GeoNames (CC BY 4.0), atlasın yer dizininden; ülke silueti: geoBoundaries (CC BY-SA 2.0).

© 2026 Koray Öner. Bu metin CC BY-NC-ND 4.0 ile paylaşılır: kaynak gösterilerek, değiştirilmeden ve ticari olmayan amaçla alıntılanabilir. Harita, şema ve grafikler tüm hakları saklı görsellerdir.