Türkiye'de Işığın Tarihi · Bölüm 6 / 6 · Bugün
Atlasın verisiyle bugün: kentler iki kat büyüdü, ışık en çok kırda arttı. Ve karanlığın değeri.
Dizinin son bölümü bir tarih değil, bir fotoğraf: atlasın 2013–2025 uydu verisiyle bugünün Türkiye'si. Sorumuz basit. Son on üç yılda ışık nerede büyüdü?
Atlas, gece parlaklığı iki yıllık ortalamada 20 nW/cm²/sr'yi aşan alanları "kentsel aydınlık alan" olarak tanımlıyor. Bu alan 2013–14'te 5.512 km² iken 2024–25'te 11.113 km²'ye çıktı: on üç yılda iki katı.1
Işığı üç bölgeye ayırdığımızda tablo değişiyor. 2013'te zaten kent olan çekirdeklerde toplam ışık yüzde 44 arttı. Kentlerin 2013'ten sonra büyüdüğü yeni alanlarda yüzde 176. Kentlerin dışında kalan her yerde, yani yollarda, sanayi ve liman sahalarında, seralarda, köy ve kasabalarda ise yüzde 166.1 2024–25'te kırdaki toplam ışık, kent çekirdeklerinin yaklaşık iki katıydı.
Bölüm 4'te köylerin elektriğe kavuşmasını anlattık; bu, elektriğin gelişiydi. Uydunun gördüğü ise başka bir şey: dış aydınlatmanın kırsala yayılışı. Elektrik 1990'da köylere ulaşmıştı; ışık ise kırda hâlâ büyüyor.
Türkiye'yi boylamlara göre üçe böldüğümüzde, toplam ışıktaki artış batıda yüzde 91, ortada yüzde 128, doğuda yüzde 158. Doğuda ışık görülen alan 7.066 km²'den 23.512 km²'ye, üç katından fazlasına çıktı.1 Doğu bugün hâlâ batıdan karanlık; ama aradaki fark kapanıyor.
Sokak aydınlatması değişiyor. Enerji Bakanlığı 2024'te genel aydınlatmada 140.000 LED armatür kurulduğunu, Türkiye'de yaklaşık 10 milyon armatür bulunduğunu açıkladı; hedef 2028'e kadar 1 milyon, 2030'a kadar 1,2 milyon LED.2 Beyaz LED'lerin mavi ışık tepesi (450–460 nm), uydunun gece algılayıcısının duyarlı olduğu aralığın dışında kalır. Bu yüzden LED'e geçen bir sokak gözümüze daha aydınlık görünürken uyduya daha sönük görünebilir.3 Önümüzdeki yılların verisini okurken bunu akılda tutmak gerekiyor.
Bu dizi ışığın gelişini kutladı; bitirirken karanlığın da bir değeri olduğunu hatırlatmak gerek. Gökyüzüne kaçan her ışık, yıldızları biraz daha siler. Gece göç eden kuşlar, kıyıya çıkan deniz kaplumbağası yavruları ve geceyle ritmini ayarlayan sayısız canlı, yapay ışıkla yön kaybeder. Türkiye'nin gözlemevlerinin, Antalya'daki TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nin ve Erzurum'daki Doğu Anadolu Gözlemevi'nin, kentlerden uzak yükseltilerde kurulmuş olması bundandır.
Bu atlasın haritaları, ışığın nerede olduğunu gösteriyor. Aynı veri tersinden okunduğunda, Türkiye'nin en karanlık ve gözleme en uygun gökyüzü noktalarını da gösterebilir. Bu, atlasın gelecekteki çalışmalarından biri olacak.
pipeline/scripts/yazi_verisi.py. Veri: isik-serisi.json. Kentsel aydınlık alan: iki yıllık ortalama, 1-2-1 yumuşatma, ≥20 nW/cm²/sr; ışık görülen alan: 3 yıllık kayan medyan ≥2 nW/cm²/sr.© 2026 Koray Öner. Bu metin CC BY-NC-ND 4.0 ile paylaşılır: kaynak gösterilerek, değiştirilmeden ve ticari olmayan amaçla alıntılanabilir. Harita, şema ve grafikler tüm hakları saklı görsellerdir.